Haz Enciclopedia.com tu página de inicio y aprende algo nuevo cada díaVanguardias
Esta página ha sido cedida a la Wikipedia en gallego () y está en proceso de traducción por otro usuario que no es el autor.
Vanguardias, en términos genéricos, todos los movimientos artísticos renovadores que se produjeron en las primeras décadas del siglo XX en Europa e influyeron en las artes (literatura, pintura, teatro, cine, música) del resto del mundo, principalmente América del Norte, Centroamérica y América del Sur.
| Table of contents |
|
2 Caracterización de las vanguardias 3 Principais movementos de vangarda. |
Desde el punto de vista histórico, el primer tercio del siglo XX se caracteriza por grandes tensiones y enfrentamientos entre las potencias europeas. Además de la I Guerra Mundial (1914-1918), tendrá lugar la Revolución Soviética (octubre de 1917), abriendo esperanzas para un régimen económico diferente para el proletario y para los sectores más desfavorecidos de la sociedad. Tras los felices años 20, época de desarrollo y prosperidad económica, vendrá el gran desastre de la bolsa de Wall Street (1929) y volverá una época de recesión y conflictos que, unidos a las difíciles condiciones impuestas a los vencidos de la Gran Guerra, provocarán la gestación de los sistemas totalitarios (fascismo y nazismo) que conducirán a la II Guerra Mundial.
Desde el punto de vista cultural, es una época dominada por las transformaciones y el progreso científico y tecnológico (la aparición del automóvil y del avión, el cinematógrafo,...). El principal valor será, pues, el de la modernidad, o substitución de lo viejo y caduco por lo nuevo y original. En el aspecto literario, era precisa una profunda renovación que superase el Romanticismo, el Realismo y el Simbolismo y el Impresionismo precedentes. De esta voluntad de ruptura con lo anterior, de lucha contra el sentimentalismo, de la exaltación del subconsciente, de lo irracional, de la libertad, de la pasión y del individualismo nacerán las vanguardias en las primeras décadas del siglo XX.
El término vanguardia pertenece al léxico militar y designa la parte más adelantada del ejército, la que luchará antes contra el enemigo, la "primera línea" de combate. En el terreno artístico es, pues, la "primera línea" de creación, la renovación radical en las formas y contenidos para, al mismo tiempo que se sustituyen las tendencias anteriores, enfrentarse con lo establecido considerado obsoleto.
Una de sus características es la actitud provocadora. Se publican Manifestos en los que se ataca todo lo producido anteriormente, que se desbota por desfasado, ao mesmo tempo que se reivindica o orixinal, o lúdico, desafiando os modelos e valores existentes ata o momento.
Aparecen deste xeito os diferentes Ismos (futurismo, dadaísmo, cubismo,...), diversas correntes vangardistas con diferentes fundamentos estéticos, mais cun denominador común:
- A loita contra as tradicións, procurando a novidade e a liberdade.
- O carácter experimental e a rapidez con que se suceden unhas propostas a outras.
Na pintura vai ser o momento da fuxida da arte figurativa, na procura da arte abstracta, suprimindo a personificación. Transmítese tamén agresividade e violencia, violentando as formas e utilizando cores rechamantes. Aparecen os deseños xeométricos e a visión simultánea de varias configuracións dun obxecto.
Na literatura, e concretamente na poesía, o texto vai ser construido a través da simultaneidade e xustaposición de imaxes. Rómpese tanto coa estrofa, puntuación e cómputo silábico dos versos como coa sintaxe, alterando por completo a estrutura tradicional das composicións. Aparece o "caligrama" ou poema escrito mediante "imaxes visuais" pretendendo tachar coa Tóxica sucesividade do feito escrito ou lido.
Contexto histórico y cultural
Caracterización de las vanguardias
Principais movementos de vangarda.
Futurismo
Nace en 1909, data en que se publica un Manifesto asinado por Marinetti. Como ben informa o seu nome, trátase dunha exaltación da máquina, da civilización industrial, do "moderno", no que se inclúe a guerra, a violencia, a forza, a velocidade, o desprezo á muller,.... Ademais do seu importante desenvolvemento en Italia, país no que algunhas das súas ideas e autores serán utilizados polo fascismo, tivo un grande auxe en Rusia, lugar no que deu orixe a unha serie de grupos que se enfrontaban á tradición realista do XIX, representada por Tolstoi ou Dostoievski. Entre os autores máis importantes desatacan Maiakowsky (ruso) e Almada Negreiros (portugués).
Dadaísmo
. A palabra dadá foi usada por primeira vez en 1916, nunha publicación de Zúrich titulada Cabaret Voltaire. Con este mesmo nome existía nesa cidade un cabaré no que artistas plásticos e literatos ofrecían diferentes propostas ao público, caracterizadas pola súa radicalidade. O dadaísmo, fundado por Tristán Tzara sen a utilización de ningún Manifesto, é unha corrente nihilista, antirracional, destrutora das bases da sociedade á que se opón violentamente, negando mesmo a idea da autoría e do proceso creativo. E o azar, a casualidade, o que vai producir unha determinada obra artística. De ahí que unha das técnicas máis usuais sexa a do collage. Bo exemplo das súas provocacións é a exposición celebrada en 1920 en Colonia, na que entregaban un martelo aos visitantes para destruíren as obras que non lles gustasen.Cubismo
Nace en 1907, data da obra As señoritas de Avignon de Picasso. Xorde, pois, como estola pictórica, caracterizada pola descomposición da realidade en figuras xeométricas e a representación simultánea de varias perspectivas dun mesmo obxecto. A nivel literario pretende salientar a idea de simultaneidade, dando lugar a unha disposición tipográfica especifica baseada nos "Caligramas" de Apollinaire, en realidade, poemas que combinan a plástica, o debuxo, a imaxe visual, coa letra escrita.Surrealismo
. En 1924 André Bretón publica o Primeiro Manifesto Surrealista. A súa pretensión é conseguir a escrita automática, o fluxo do subconsciente liberado de todas as presións sociais e culturais. A influencia da psicoanálise e das obras de Freud é evidente, e na súa base reside a idea de conseguir mudar a sociedade. Para iso, a escrita debe ser pura, reflectindo unicamente aquilo que pensamos, sen correccións nin rectificacións impostas pola "autocensura" que todas e todos exercemos. Paul Eluard e Artaud son representantes destacados deste Ismo na Literatura. Noutras artes salientan figuras tan coñecidas como Luis Buñuel ou Dalí.Creacionismo
O seu principal representante é o poeta chileno Vicente Huidobro, que deixou pegadas na obra de Manuel Antonio. Este Ismo céntrase na reivindicación do poema como pura recreación interior, sen ningunha imitación da realidade, pois no proceso de elaboración "créase" a verdadeira realidade. Debemos compoñer poemas do mesmo xeito que a Natureza crea as árbores. Na súa estética destaca o uso da imaxe, non unha imaxe tradicional, senón a imaxe vangardista, irracional, ilóxica, sen relación aparente entre o referente real e o elemento evocado.